حكم مىگردد ؛ به بيان ديگر ، اين مناسبت‌ها هنگام شنيدن دليل ، باعث انسباق تخصيص يا تعميم آن مىشود ، و اين انسباق ، حجت است ، زيرا سبب انعقاد ظهور براى دليل مىشود و هر ظهورى نيز حجت است . توضيح : گاهى حكم به موضوعى تعلق مىگيرد كه مدلول آن عام و فراگير است ، اما عرف به اين دليلى كه ميان حكم و عموميت موضوع سازگارى نيست ، آن حكم را بر بعضى از مصاديق آن ثابت مىنمايد و حكم را تخصيص مىزند ، مانند اينكه در دليل شرعى گفته شود : « اغسل ثوبك اذا اصابه الدم » ، كه عرف از آن ، شستن خون با آب را مىفهمد ، هرچند از نظر لغوى ، « غسل » به معناى شستن با هر مايعى است . و گاهى حكم به موضوعى خاص تعلق مىگيرد ، اما عرف از آن مفهومى عام مىگيرد و حكم را تعميم مىدهد ، مانند آنكه مولا در مورد مشك آبى كه نجاست در آن افتاده ، بگويد : « لا تتوضأ منها و لا تشرب » ، كه عرف اين حكم را تعميم مىدهد و آن را در مورد هر ظرف آبى كه نجاست در آن بيفتد جارى مىداند . خمينى ، روح الله ، الرسائل ، جزء 2 ، ص 37 و 105 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 257 . مهريزى ، مهدى ، كتابشناسى اصول فقه شيعه ، ص 33 و 36 . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 84 . مناسب حقيقى وصف داراى مناسبت واقعى با حكم شرعى مناسب حقيقى ، مقابل مناسب اقناعى ، و به معناى وصفى است كه با حكم شرعى سازگارى دارد و اين سازگارى هميشگى بوده و با تأمل و دقت از بين نمىرود ، مانند : وصف « اسكار » كه با حرمت شراب سازگار است ، زيرا زايل نمودن عقل ، امرى ناپسند و مذموم و حفظ آن لازم و ضرورى است و اين تناسب و سازگارى با تدبر و دقت زايل نمىشود بلكه سازگارى آن با حكم حرمت بيشتر آشكار مىگردد . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 4 ، ص 94 . فخر رازى ، محمد بن عمر ، المحصول فى علم اصول الفقه ، ج 5 ، ص 159 . مناسب حقيقى اخروى ر . ك : مناسب اخروى مناسب حقيقى دنيوى ر . ك : مناسب دنيوى مناسب دنيوى وصف مناسب در قياس داراى منفعت دنيوى يا دافع ضرر دنيوى مناسب دنيوى ، از اقسام مناسب حقيقى و به معناى وصف مناسبى است كه براى انسان در دنيا جلب منفعت يا دفع ضرر مىنمايد ، مانند : وصف سرقت ، كه با حرمت و اجراى حد مناسب است و منفعتى كه در شرع بر اين حكم مترتب مىشود ، حفظ مال است كه اين منفعت متعلق به دنيا است . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 4 ، ص 85 و 95 . مناسب دنيوى تحسينى ر . ك : مناسب تحسينى مناسب دنيوى ضرورى ر . ك : مناسب ضرورى مناسب دنيوى مصلحى ر . ك : مناسب مصلحى مناسب ضرورى وصف مناسب در قياس داراى منافع دنيوى ضرورى مناسب ضرورى ، از اقسام مناسب دنيوى بوده و عبارت است از امرى كه منافع دنيوى آن ضرورى مىباشد ، به‌گونه‌اى كه حفظ ضرورتى از ضرورت‌هاى پنج‌گانه دنيوى ( نفس ، مال ، عقل ، دين و نسب ) به آن بستگى دارد ، مانند : قتل عمد عدوانى ، كه با تشريع حكم قصاص براى آن ، حفظ نفس كه يكى از ضرورت‌هاى پنج‌گانه است تأمين مىشود ، و يا مانند : كفر و ارتداد ، كه با تشريع حكم قتال با كافران و مرتدان ، حفظ دين تأمين مىشود . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 4 ، ص 95 . مناسب غريب وصف مناسبى با اعتبار شرعى نوع آن در نوع حكم مناسب غريب ، از اقسام مناسب معتبر بوده و عبارت است از مناسبى كه شارع نوع آن را در نوع حكم معتبر دانسته است ، مانند : وصف طعام بودن كه وصف مناسب با حرمت ربا در گندم است . علت اينكه اين وصف را غريب مىگويند ، اين است كه شارع فقط نوع آن را در نوع حكم معتبر شمرده است و جنس آن را در نوع حكم و يا نوع آن را در جنس حكم معتبر ندانسته است . نكته اول : در تعريف مناسب غريب ، اختلاف است . تعريفى كه ارائه شد ، مورد قبول « ابن حاجب » و بعضى از « شافعيه » است ، « 1 » اما « غزالى » و اصوليون حنفيه گفته‌اند : وصف غريب ، وصفى است كه شارع جنس آن را در جنس حكم معتبر شمرده است . « 2 » نكته دوم : برخى از اصوليون ، مناسب غريب را غير قابل تصور مىدانند . « 3 »

--> ( 1 ) . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 682 و 684 و 688 . ( 2 و 3 ) . خلاف ، عبد الوهاب ، علم اصول الفقه و خلاصة التشريع الاسلامى ، ص 74 .